Drumnadrochit, Schotland. Laatste vakantiedag. De koffer half dicht, de whiskyfles leger dan verstandig is en ergens tussen de heuvels door komt toch weer Nieuwegein voorbij. Je denkt even, laat ik nog één dag geen Stadshuis, geen coalitiegedoe, geen lijsttrekkerspraat. Maar nee hoor. Zelfs hier, ver weg van Nieuwegein en de eindeloze bestuurswoordjes, dringt dezelfde vraag zich op: wat moet Nieuwegein nu met die vier zetels van Forum voor Democratie?

Het eerlijke antwoord is simpel. Nieuwegein weet het nog niet. En dus doet de plaatselijke politiek wat politiek wel vaker doet als de uitslag ongemakkelijk is: plechtig kijken, zware woorden gebruiken, naar een debat van donderdag wijzen en vooral tijd kopen.

Laat ik helder zijn. Forum voor Democratie is niet zomaar een partij erbij. Er is commotie geweest rond kandidaten, er zijn principiële bezwaren, en een deel van de lokale politiek wil er nog geen kop koffie mee drinken, laat staan een coalitie vormen. Dat mag. Sterker nog, partijen mogen heel best zeggen: tot hier en niet verder. Politiek is niet alleen rekenen, het gaat ook over grenzen, fatsoen en vertrouwen.

Maar dan begint pas het interessante deel. Want wat je nu ziet in Nieuwegein is niet alleen afkeer van Forum. Je ziet ook bestuurlijke zenuwen. Vier zetels zijn geen ongelukje, geen verdwaalde proteststem, geen rimpeling in de marge. Vier zetels is een serieus blok in de raad. Daar zitten straks gewoon kiezers achter die niet opeens verdwijnen omdat andere partijen hun neus ophalen.

En daar wringt het.

Want de makkelijkste houding is nu deze: Forum is fout, dus Forum telt bestuurlijk niet mee. Klaar. Moreel lekker overzichtelijk, bestuurlijk een stuk lastiger. Want verkiezingen zijn geen kerkdienst waar deugdzame mensen elkaar vinden in het licht. Verkiezingen zijn een uitslag. En die uitslag zegt in Nieuwegein twee dingen tegelijk.

Eén, Lokale Vernieuwing/VSP is de grootste en zit aan het stuur van de formatie. Twee, een opvallend deel van de stad heeft gekozen voor een partij waar de rest van de raad liever met een boog omheen loopt.

Dat tweede kun je onprettig vinden, maar het blijft wel politiek relevant. Je hoeft Forum niet te omarmen om te erkennen dat hier iets aan de hand is. Er zit onvrede, boosheid of op zijn minst een stevig wantrouwen in een deel van het electoraat. Wie dat alleen afdoet als een nare bijsmaak aan de verkiezingsavond, heeft het signaal nog steeds niet begrepen.

Nieuwegein heeft namelijk niet alleen op partijen gestemd. Nieuwegein heeft ook gestemd op toon. Op ongeduld. Op een afrekening met de brave bestuurstaal waar alles altijd “zorgvuldig”, “in verbinding” en “in goed overleg” moet. Een deel van de stad heeft kennelijk gedacht: zoek het maar uit met jullie nette zinnen, wij drukken nu op de rode knop.

En wat doet de gevestigde politiek vervolgens? Die zegt ongeveer: we horen u, maar liever niet zo hard.

Daar kun je als Jan met de Pet maar één ding van zeggen: dat is te dun.

Als je Forum uitsluit, moet je niet alleen uitleggen waarom Forum niet kan. Je moet vooral uitleggen wat dan wel kan. Welke coalitie wordt het dan? Wie durft met wie? Waar ligt de grens bij de VVD? Wat wordt de rol van GroenLinks/PvdA? Hoeveel schuifruimte heeft LV/VSP echt? En wordt er achter de schermen straks niet gewoon een werkcoalitie in elkaar geschroefd die vooral is gebaseerd op bestuurlijk gemak?

Dat is de echte kwestie. Niet de toneeltekst voor de camera, maar het rekenwerk achter de deur.

Ik vermoed dan ook dat de komende dagen veel partijen nog flink zullen draaien, nuanceren en formuleren. Dan hoor je zinnen als: “het ligt niet voor de hand”, “we sluiten niets op voorhand uit”, “we willen eerst het gesprek voeren” en andere politieke stoplappen waarmee je tegelijk hard en zacht probeert te klinken. Nieuwegein kent dat repertoire inmiddels uit het hoofd.

Maar een stad heeft niets aan mist. Een stad heeft behoefte aan duidelijkheid.

Zeg dus gewoon waar het op staat. Wie Forum principieel uitsluit, moet dat hardop doen en ook de consequenties durven dragen. Wie de deur op een kier laat, moet niet laf blijven hangen in formuleringen waar niemand chocola van kan maken. En wie straks een coalitie smeedt zonder Forum, wat de meest waarschijnlijke uitkomst lijkt, moet niet doen alsof daarmee het probleem is opgelost. Dan begint het pas. Want dan zitten daar vier zetels die zich de komende jaren met zichtbaar plezier zullen opwerpen als bewijs dat “het kartel” in Nieuwegein hen niet moet.

En eerlijk is eerlijk, als de rest van de raad hen alleen maar met morele verontwaardiging blijft bestrijden, krijgen ze nog gelijk ook in de ogen van hun eigen achterban.

Zo bekeken is Forum niet alleen een probleem voor zichzelf, maar vooral een stresstest voor de rest van de Nieuwegeinse politiek. Kunnen partijen stevig zijn zonder schijnheilig te worden? Kunnen ze grenzen trekken zonder de helft van de discussie te ontwijken? Kunnen ze besturen zonder te vervallen in het oude spel van dichttimmeren, gladstrijken en wachten tot de storm overwaait?

Hier in Schotland zou ik zeggen: dat monster van Loch Ness is nog eerder boven water dan een volstrekt eerlijke coalitieanalyse in Nieuwegein.

Maar lang kan Jan er ook niet meer van genieten. Zo gaat de koffer dicht en vertrekt hij naar Glasgow, om daar het vliegtuig naar Nederland te nemen. Want hij wil morgen gewoon zelf in het Stadshuis zitten bij het duidingsdebat dat om 19.30 uur begint. Mooie praatjes heeft hij nu wel genoeg gehoord, Jan wil zien wie er nog overeind blijft als het rekenen begint.